مقام معظم رهبری: در طول تاریخ، رنگ های گوناگون بر سیاست این کشور پهناور سایه افکند؛ اما رنگ ثابت مردم گیلان، رنگ ایمان بود.
چهارشنبه 20 آذر 1398 - Wednesday 11 Dec 2019
محتوا
آیت الله سیدمحمد طولمی؛ شهیدی دیگر از مشروعه خواهی

آیت الله سیدمحمد طولمی؛ شهیدی دیگر از مشروعه خواهی

میثم عبدالهی
آیت الله سیدمحمد طولمی از مجتهدین خوشنام رشت در زمان مشروطه بود و که امامت جماعت مسجد صفی رشت را بر عهده داشت. او در وقایع مشروطه از علمای مشروعه خواه و از یاران صدیق آیت الله العظمی خمامی مرجع دینی مردم گیلان در عصر مشروطه بود.

پنج شنبه 7 اردیبهشت 1396 - 00:00

میثم عبدالهی

آیت الله سیدمحمد طولمی فرزند آیت الله سیدحبیب الله طولمی فرزند میر محمدعلی طولمی فرزند میراحمد بزرگ، در خاندانی اهل علم و از سادات ناحیه طولم از توابع فومن به دنیا آمد.[۱]

پدرش آیت الله سیدحبیب الله طولمی از علما و مجتهدین برجتسه رشت به شمار می رفت و مسجد جامع کاسه فروشان را در بازار رشت، بنیان نهاد و اولین امام جماعت این مسجد نیز بود و این مسجد تا سالها به نام مسجد «سیدحبیب الله طولمی» شناخته می شد. ناصرالدین شاه برای سفر فرنگ، زمانی که از رشت می گذشت به دیدار این عالم فرزانه رفت و او از اختلاط با دربار و حکومت، به شدت گریزان بود و آن پادشاهان را جائر می دانست. سیدحبیب الله در رشت درگذشت و در مقبره خانوادگی شان در قبرستان وادی السلام نجف اشرف مدفون شد.[۲]

مسجد صفی رشت

آیت الله سیدمحمد طولمی از روحانیون و مجتهدین خوشنام رشت در زمان مشروطه بود و که سابقه تحصیل در حوزه نجف را داشت و امامت جماعت مسجد صفی رشت را بر عهده داشت. او در وقایع مشروطه از علمای مشروعه خواه و از یاران صدیق آیت الله العظمی خمامی مرجع دینی مردم گیلان در عصر مشروطه بود.

جریان سکولار به سرکردگی میرزا کریم خان رشتی، به هر نوع فعالیت آیت الله طولمی حساس بوده و به رهبران انگلیسی شان آنها را گزارش می دادند. میرزاکریم خان رشتی در دوران استبداد صغیر که به اروپا سفر کرده بود، در روز ۱۴ آبان ۱۲۸۷ش[۳] از هتل دانوب پاریس به حسن تقی‌زاده که در لندن بود، نامه‌ای نوشت و گزارشی کامل از وقایع رشت را به او داده و از آیت الله سیدمحمد طولمی نیز نام برد. کریم خان سفر مشروعه ‌خواهان به فومن را نیز فروگذار نکرده و آن را هم نوشت: «از رشت کاغذ رسیده بود که حاجی خمامی، شریعتمدار، آقاشیخ علی فومنی، سیدمحمد طولمی، حاجی سیدرضی و چند نفر از همین قبیل آدم‌ها رفته‌اند فومن هستند. دیگر چه خیالی کرده‌اند معلوم نیست!»[۴]

عناصر سکولار در صدد تخریب علمای با بصیرتی چون آیت الله طولمی بودند. در پی تحصن صیادان در ابتدای مشروطه در بندر انزلی، اوضاع آن شهر بسیار ناآرام شد. خبرنگار روزنامه مجلس در تاریخ ۲۸ شوال ۱۳۲۴ق (آذر ۱۲۸۵ش) درباره اوضاع انزلی می ‌نویسد که حاج ملامحمد خمامی به همراه عده‌ای از روحانیون به انزلی رفت تا به تحصن آنجا خاتمه دهد. حاجی خمامی در جلسه ‌‌ای که در انزلی تشکیل داد قرار گذاشت که ۲۵۰۰ تومان به صیادان بدهند و تحصن خاتمه یابد و صیادان قبول نکردند: «جناب حاجی خمامی و آقاسیدمحمد طولمی به انزلی آمده مجلسی با حضور علما و اعیان به جهت این کار منعقد کرده، دو هزار و پانصد تومان می‌دادند که از بست خارج شوند و آنها متقاعد نشدند.»[۵]

تنها چند روز پس از درج این خبر، همان روزنامه اطلاعیه‌‌ای را با عنوان «اخطار» منتشر کرد: «چندی قبل یکی از خبرنگاران بندر انزلی شرحی نوشته و اظهار داشته بود که جناب حاجی خمامی و آقای سیدمحمد طولمی به انزلی آمده دو هزار تومان به صیادان داده‌اند که از گفتگوی خودشان صرف نظر نمایند و آنها راضی نشده‌اند. اداره [روزنامه] نیز به واسطه حسن ظنی که بر آن شخص داشت مسئله را تصدیق کرده و چون احتمال نمی‌داد که کسی بدون جهت، دروغ به این واضحی را عنوان کند عین خبر را در شماره بیستم درج نمود. بعد از چندی از قول برخی از محترمین گیلان شنیدیم که این مسئله به کلی بی‌‌اصل بوده و جنابان معظمان سالها است که به انزلی نرفته‌اند و ابدا در مقام این مذاکره بر نیامدند.»[۶] همین روزنامه در ادامه، تلگراف امام جمعه و عده‌ای از معاریف انزلی را که خبر سابق روزنامه مجلس را تکذیب کرده بودند، را درج کرد. مشروطه‌خواهان سکولار برای استخفاف آیت الله طولمی و آیت الله خمامی به راه‌های غیرمشروعی تمسک می‌جست و از هیچ دروغی و تهمتی در این راه دریغ نداشت.

آیت الله طولمی در زمره علمایی قرار داشت که در روز ۹ صفر ۱۳۲۷ق به نخست وزیر تلگراف زده و خواهان اعاده مشروطه شدند.[۷]

آگاهی ما درباره نحوه شهادت ایشان بسیار کم است. دکتر میرحمید مدنی درباره رحلت این عالم بزرگوار چنین می نویسد: «میرسیدمحمد مجتهد رشتی در وقایع مشروطه هنگام سفر به تهران در شهر قزوین مورد حمله قزاقان قرار گرفت و مجروح شد و پس از بازگشت، در رشت فوت کرد.»[۸]

دلیلی نداشت که ایشان مورد حمله قزاقان قرار بگیرد بلکه چون سه مجتهد برجسته دیگری که در راس جریان «مشروعه‌خواهی» قرار داشتند و به شهادت رسیدند، آیت الله طولمی هم که از بزرگان همین جریان با بصیرت در گیلان بود، نیز در مظان شهادت قرار بگیرد.

آیت الله آقامیر بحرالعلوم نیز که در یک سفری به سمت رشت می‌رفت، در قزوین به مشروطه خواهانی سکولار گیلانی که تازه قزوین را فتح کرده بودند برخورد، و همانجا ایشان و پسر جوانش را به شهادت رساندند. احتمال دارد که ایشان با کاروان آقامیر بحرالعلوم رشتی همراه بوده و یا اینکه در سفری دیگری که خودش از رشت به سوی تهران می رفت، در قزوین با مشروطه خواهان رشتی مواجه شده و توسط آنها ترور شده باشد و بعد از رسیدن به رشت به شهادت رسید.

آیت الله طولمی زمانی که در جوانی برای تحصیل علوم دینی به نجف اشرف رفته بود، با دختر یکی از مهاراجه های هندی که توسط استعمار انگلیس به عراق تبعید شده بودند ازدواج کرد و حاصلش این دو فرزند بود:[۹]

۱- میرمحمود مدنی: در زمان نهضت جنگل از افراد فعال در این نهضت بود. او در زمان رضاخان چند بار دستگیر شد و بعدها در تهران وکیل دادگستری گردید. او با دخترعمویش «گیلان خانم» کوچکترین دختر آیت الله سیدیحیی طولمی ـ ‌امام جماعت بعدی مسجد کاسه فروشان رشت ـ ازدواج کرد و صاحب فرزندانی به نام های سیدمحمد (فرشید)، سیداحمد (فریدون)، سیدابوالقاسم (نوشی) و سیدمصطفی (شادی) شدند.[۱۰] میرمحمود مدنی، روزنامه‌های «ترغیب» و «ندای گیلان» را با مشی عدالت خواهانه در رشت منتشر می‌کرد و روزنامه ترغیب را از سال ۱۳۰۲ در رشت منتشر می کرد و در جریان انتخابات جنجالی مجلس ششم شورای ملی در رشت که به قیام مردم این شهر به رهبری آیت الله شیخ باقر رسولی منجر شد، از آیت الله رسولی حمایت می کرد. مدنی با انتشار اطلاعیه‌ای در تاریخ ۲ شوال ۱۳۴۴ق (مطابق ۲۰ فروردین ۱۳۰۵ش) با اشاره به آیت الله رسولی و آیت الله علم الهدی، از مردم رشت خواست تا «با انتخاب دو نفر وکیل مسلمان، عالم، لایق، وطن پرست، کرسی پارلمان را به نام گیلان با عظمت اشغال کنید.»[۱۱] انتشار این اطلاعیه و موضعی که گرفته بود باعث دردسرهایی برایش شد و فضل الله زاهدی (فرماندار وقت رشت و عامل کودتای آمریکایی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲) خلاف وعده‌ای که داده بود در مکانی که صدرالاشراف (نماینده وقت رضاشاه و نخست وزیر بعدی) مشغول گفتگو با مردم بود، میرمحمود مدنی مدیر روزنامه ترغیب را به خاطر افشاگری، دستگیر کرده و او را برای تبعید به فومن، پیاده تا فومن برد![۱۲]

۲- خانم محترم مدنی: فرزند آیت الله سیدمحمد طولمی بود و با آیت الله نوری موسوی ازدواج کرد که حاصل این ازدواج پسری به نام هادی است. آیت الله نوری موسوی پشنماز مسجد بازار آهنگرهای تهران و از روحانیون پایتخت بعد از فرار رضاشاه بود. او در سال ۱۳۳۶ زمانی که سفری به مشهد کرده بودند، بر اثر آنفولانزای شدید، تنها یک روز بعد از درگذشت همسرش فوت کرد.[۱۳]

 

————————————–

پاورقی ها: 

[۱] . جنبش جنگل و میرزا کوچک‎خان؛ خاطرات میراحمد مدنی عضو شورای اتحاد اسلام و مدیر روزنامه پرورش، ص۱۱٫

[۲] . جنبش جنگل و میرزا کوچک‎خان؛ خاطرات میراحمد مدنی عضو شورای اتحاد اسلام و مدیر روزنامه پرورش، ص۸-۲۰٫

[۳] . مطابق ۹ شوال ۱۳۲۶ق.

[۴] . اوراق تازه یاب مشروطیت و نقش تقی زاده، به کوشش: ایرج افشار، اول: جاویدان، فروردین ۱۳۵۹، ص۸ و۵۴٫

[۵]. روزنامه مجلس، سال ۱، ۱۴ ذی القعده ۱۳۲۴ق، ش ۲۰، ص۴٫

[۶]. روزنامه مجلس، سال ۱، ۱ ذی الحجه ۱۳۲۴ق، ش ۲۸، ص۴٫

[۷] . روزنامه نسیم شمال، س۱، ش۲۷، ۱۲ صفر ۱۳۲۷ق، ص۴٫

[۸] . جنبش جنگل و میرزا کوچک‎خان؛ خاطرات میراحمد مدنی عضو شورای اتحاد اسلام و مدیر روزنامه پرورش، ص۱۰٫

[۹] . جنبش جنگل و میرزا کوچک‎خان؛ خاطرات میراحمد مدنی عضو شورای اتحاد اسلام و مدیر روزنامه پرورش، ص۱۷٫

[۱۰] . جنبش جنگل و میرزا کوچک‎خان؛ خاطرات میراحمد مدنی عضو شورای اتحاد اسلام و مدیر روزنامه پرورش، ص۱۷٫

[۱۱] . اسنادی از انتخابات مجلس در دوره رضاشاه، به کوشش غلامرضا سلامی، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، اول، ۱۳۸۴، ص۱۹۸٫

[۱۲] . خاطرات صدرالاشراف، محسن صدر (صدرالاشراف)، وحید، تهران، اول، ۱۳۶۴، ص۲۸۶٫

[۱۳] . جنبش جنگل و میرزا کوچک‎خان؛ خاطرات میراحمد مدنی عضو شورای اتحاد اسلام و مدیر روزنامه پرورش، ص۱۷-۱۸٫

 

 

 

ارسال دیدگاه

*

code