«آیه الله العظمى الحاج ملامحمد خمامی» کان المرجع الدینی لأهل گیلان فی أواخر حکومه ناصرالدین شاه القاجار و متزامنا مع فتره المشروطه. أدّى دورا رائدا فی إنشاء المشروطه و لم یأل جهدا فی هذا الطریق. لقد أصدر فتوى لدعم المشروطه و ذهب الى طهران و حضر فی المجلس الوطنی و أعلن عن دعمه للمشروطه. کان یعارض الأنشطه اللادینیّه لبعض قوى الحرکه فکان ینبّههم بجدیّه.

روزنامه جنوب از همان دست جرایدی است که البته در عصر مشروطیت و سال‌های پر فراز و فرود تحولات سیاسی ایران رشد نمود و خود را به عنوان تریبونی ممتاز جهت انعکاس وقایع و اتفاقات مشروطیت ایران معرفی کرد. بخشی از اخبار و گزارش‌های جنوب در آنروزها به گیلان مربوط می­‌باشد.

میثم عبدالهی
خطر تصرف پایتخت ایران به دست میرزاکوچک، استعمار انگلیس را به تکاپو واداشت. انگلیس که حدود یک قرن ایران را غارت کرده بود، تشکیل یک حکومت دینی و مستقل را چون کابوس پایان چپاول هایش می دید، پس با تمام توان شروع به فعالیت کرد و با سایر دشمنان جنگل هم پیمان شد

میثم عبدالهی
جعفر خمامی زاده با اینکه از نزدیکان و بازماندگان شهید آیت الله خمامی به شمار می رفت ولی کم پیش می آمد که در جمعی نام این فقیه وارسته برده شود و خمامی زاده، هتاکی ای به ایشان نکند. این موضع از رابینوی انگلیسی ـ نایب کنسول انگلیس در رشت در زمان مشروطه ـ آغاز شد و مقلدین این نویسنده تا به امروز بر همین سیاق باقی هستند. خمامی زاده مهم ترین مترجم آثار رابینوی انگلیسی بود.

متن پیش رو، رهیافتی به اندرون تاریخ دهه پایانی حکومت فتحعلی‌شاه قاجار است. نقبی به هزارتوی حکومت قاجار در ایران. در آن نویسنده، سید محمد صادق حسینی تنکابنی، گوشه‌های از بلای وبا و طاعون را در تنکابن، مازندران و گیلان شرح داده است. این متن، روایتی ناگفته از منظره­‌های تکان دهنده و رقّت بار اهالی مصیبت‌زده تنکابن و اطراف است.